Naar inhoud
BetaAI Begrippen

AI-begrippen in gewone taal. Zoek een begrip, blader op letter of filter op onderwerp.

Cosinusgelijkenis

Engels: Cosine similarity · Ook wel: cosine similarity, cosine coefficient, cosinus similariteit

In het kort

Cosinusgelijkenis is een maat voor de hoek tussen twee getallenreeksen, van min 1 tot 1. Anders dan een gewone afstand telt alleen de richting mee en niet de lengte, zodat systemen embeddings vergelijken: getallen die de betekenis van tekst vastleggen. Een score dicht bij 1 wijst op sterke inhoudelijke overeenkomst, bijvoorbeeld wanneer een zoeksysteem twee zinnen over hetzelfde onderwerp als verwant herkent.

Waarom is dit belangrijk?

Grote verzamelingen worden hierdoor eenvoudig sorteerbaar, zodat gelijksoortige teksten en andere objecten bij elkaar komen. In de wetenschap gebruiken onderzoeksteams de maat bij tekstanalyse om losse documenten met elkaar te vergelijken. Op school en op het werk vinden studenten en medewerkers zo sneller bijpassende bronnen, maar de uitkomst volgt vooral hoe vaak woorden voorkomen, en andere maten geven soms een scherper beeld van de inhoud.

Zo werkt het in de praktijk

In datamining meet cosinusgelijkenis hoe hecht de punten in een cluster bij elkaar liggen. In taaltechnologie vergelijkt de zachte cosinus ook verwante woorden met elkaar. De openbronbibliotheek Gensim rekent die maat uit voor taken met echte teksten.

Onderzoekers versnellen spherical k-means met een rekenregel voor hoeken. Die clustermethode zoekt groepen van getallenreeksen op een bol. Dezelfde regel beperkt zoekwerk in grote gegevensverzamelingen, omdat bekende hoeken grenzen geven.

De zachte cosinus hoort bij het vectorruimtemodel, waarin elk kenmerk een eigen as heeft. Professionals vullen die maat aan met een matrix die de gelijkenis tussen kenmerken vastlegt. Zonder die matrix valt de berekening terug op gewone cosinusgelijkenis.

Bron: aanloopai.nl

Gecontroleerd op 5 november 2026