Naar inhoud
BetaAI Begrippen

AI-begrippen in gewone taal. Zoek een begrip, blader op letter of filter op onderwerp.

Wiskundige optimalisatie

Engels: Mathematical optimization · Ook wel: mathematical programming, mathematical optimisation, wiskundig programmeren, mathematische optimalisatie

In het kort

Wiskundige optimalisatie is een methode die de beste keuze uit beschikbare alternatieven selecteert volgens een criterium. Anders dan een vast rekenprogramma zoekt deze methode invoerwaarden die een doelscore zo hoog of zo laag mogelijk maken, binnen toegestane grenzen. Planners in een fabriek berekenen zo hoeveel van elk product zij maken, met zo groot mogelijke winst en zonder de voorraad te overschrijden.

Waarom is dit belangrijk?

Technici kunnen met wiskundige optimalisatie systemen die zichzelf bijsturen zo afstellen dat afwijkingen en extra sturing samen klein blijven. In de economie helpt wiskundige optimalisatie om het nut van een product te verhogen binnen een vast budget. Op school en op het werk bepaalt het gekozen criterium de uitkomst, en een fout criterium of een oplossing die alleen in de buurt goed lijkt, kan tot een teleurstellend plan leiden.

Zo werkt het in de praktijk

Energiebedrijven gebruiken wiskundige optimalisatie om de inzet van centrales te plannen. Dit wordt meestal als lineair model met gewone en hele getallen opgeschreven. Ook een speelschema, zoals dat van de NFL, ontstaat via roostering met deze methode.

Het Centrum Wiskunde & Informatica (CWI) in Amsterdam onderzoekt de koppeling van machine learning en wiskundige optimalisatie. In september 2025 liep daar een promotieschool over die koppeling. Deelnemers bekeken hoe geleerde voorspellingen online algoritmen sneller maken en betere keuzes geven bij onzekere data.

In transport noemen vakmensen dit werk operations research, een werkwijze waarin modellen de beslissing beschrijven. Lineaire modellen lossen zij exact op met de simplexmethode, een stapsgewijze rekenwijze. Bij hele getallen gebruiken pakketten branch-and-cut, dat de zoekruimte in stappen verkleint.

Bron: en.wikipedia.org

Gecontroleerd op 12 november 2026