Naar inhoud
BetaAI Begrippen

AI-begrippen in gewone taal. Zoek een begrip, blader op letter of filter op onderwerp.

Rationaliteitsprincipe

Engels: Principle of rationality · Ook wel: principle of rationality, rationality principle

In het kort

Het rationaliteitsprincipe is een aanname van Karl Popper over menselijk handelen. Volgens dit principe kiezen mensen de meest passende handeling bij de objectieve situatie, als een ideaalbeeld van menselijk gedrag. Popper formuleerde die aanname in een lezing in 1963 en gebruikte haar om zijn model van situationele logica aan te drijven, verwant aan de logica van de situatie uit een artikel van 1944 dat hij later verder uitwerkte.

Waarom is dit belangrijk?

Onderzoekers kunnen bij een foute verwachting het model van de omstandigheden aanscherpen en zo blijven leren. In de sociale wetenschappen koppelt het een probleemschets aan een verwachte handeling, zodat gebeurtenissen te verklaren en te voorspellen zijn. Voor studie en werk geeft dat houvast bij het beoordelen van zulke verklaringen, maar het blijft een vereenvoudiging die echt handelen niet altijd dekt.

Zo werkt het in de praktijk

Kevin Hoover van Duke University gebruikt het rationaliteitsprincipe voor een consument met een vast budget. Hij leidt af dat de vraag daalt als de prijs stijgt. Paul Knepper van de University of Sheffield koppelt dit principe aan modellen van Gary Becker over misdaad. Hij betrekt ook preventiewerk van het Britse Home Office.

In een werkdocument van het Center for the History of Political Economy zet Hoover geschiedenis naast markten. Historici duiden daarmee een enkele handeling vanuit motief en beperkingen. Op markten levert het rationaliteitsprincipe uitspraken op die onderzoekers kunnen controleren.

Hoover geeft het schema van Noretta Koertge weer. De onderzoeker beschrijft de situatie en de handeling die daarbij hoort. Het rationaliteitsprincipe verbindt beide met de uitkomst.

Bron: en.wikipedia.org

Gecontroleerd op 5 november 2026